Cartas de aula: #PensarVisual

xoves, 4 de abril de 2019

Apuntamentos visuais (III)

Aínda que hai tempo que non paso pola bitácora para falar de apuntamentos visuais, seguimos niso e vou subindo os resumos que fago de charlas, eventos ou documentais ao Twitter co cancelo #apuntamentosvisuais. Mantéñome na miña preferencia polas ferramentas analóxicas, pero continúo experimentando coas dixitais, sobre todo co Sketchbook que no seu día me recomendara o compañeiro Jesús García.

Segue sendo gratuíto pero agora require o rexistro en Autodesk. No apartado de "Educación" indican que:

Creemos en la educación. Si es estudiante, profesor o una institución educativa, podrá obtener todo el potencial de SketchBook for Enterprise de forma gratuita durante tres años. Disponible para la mayoría de plataformas y dispositivos.

Así que durante tres anos temos esa opción. O certo é que os apuntamentos feitos en dixital ofrecen a posibilidade de editar e mellorar moito a calidade do produto final e non cómpre dominar a ferramenta de xeito avanzado para facer algo aceptable. A non ser que un/ha estea facendo "graphic recording" en directo, sempre podemos traballar nunha versión previa que logo podemos perfeccionar e enriquecer con máis tempo a posteriori.

Mellorar os apuntamentos é algo que fan (e aconsellan) a maioría dos sketchnoters, coma Rob Dimeo. En Essentially Elastic (blog moi recomendable, por certo) describe a súa experiencia tomando apuntamentos visuais de charlas científicas e indica a importancia de refinar as notas despois da conferencia e antes de compartilas.

Neste sentido, deixo un pequeno videotitorial cun par conselliños básicos que nos poden resultar útiles:

Engadir capas pode ser interesante. Descubrino por accidente, como adoita pasar nestes casos que un vai fedellando na aplicación e vendo as súas posibilidades. Aínda que aquí se explica en detalle, en definitiva o que permite é que engadamos imaxes; guías (liñas ou círculos) para escribir o noso texto; ou mesmo as sombras e detalles dos debuxos e letras sen alterar para nada a capa que contén o noso borrador orixinal. Non hai que esquecer, iso si, en que capa estamos en cada momento, e empregar a icona do candadiño para pechar as que non queremos modificar.

Trazar os contornos dun retrato tamén nos pode vir moi ben. Engadimos unha nova capa cunha fotografía e simplemente perfilamos os trazos básicos.

martes, 1 de maio de 2018

Xornada de Educación Dixital

O 21 de abril tivo lugar no Palacio de Congresos e Exposicións de Santiago o evento "Educación Dixital", unha xornada de formación para docentes de diversos niveis educativos que tiña como obxectivos intercambiar experiencias e boas prácticas con tecnoloxía dixital; impulsar e apoiar a aplicación das tecnoloxías dixitais aos procesos de ensino-aprendizaxe a reflexionar sobre as propostas metodolóxicas que contribúen a unha mellor integración das tecnoloxías na aula e nos centros educativos.

O programa incluíu relatorios, obradoiros, experiencias e laboratorios de ideas. Xa que moitos deles eran simultáneos, cada asistente tivo unha percepción e experiencia diferente da xornada dependendo da sala na que estivo. Aquí vos deixo un brevísimo resumo da miña.

Quedei coa pena de non poder ver os demais obradoiros e sobre todo as experiencias de centros que me encantaría coñecer máis de primeira man. Do que vin, lévome no estoxo varios aspectos que se destacaron na xornada:

Do relatorio de Deborah García Bello: a importancia de seleccionar e filtrar os contidos que atopamos na rede, así como de dotar ao noso alumnado das estratexias necesarias para facer o propio, especialmente nas redes sociais.
Do obradoiro de José Carlos Arranz: as posibilidades didácticas que ofrecen os xogos de fuga e o impacto que teñen na motivación. O de Chema Lázaro gustárame moito, e José Carlos coincidiu en temas como a organización de espazos, o coidado da narrativa, a secuenciación das probas, os roles de grupo, etc. Ademais, facilitounos algunhas ferramentas de interese (Deck.Toys para crear taboleiros, GeoGebra para deseñar probas ou QR Generator para crear códigos QR).
Do obradoiro de Clara Cordero: o xeito de integrar o traballo con sketchnoting ou pensamento visual na aula. Xa vos contei que o sketchnoting aínda o estou probando a nivel persoal, por tanto o obradoiro foime moi inspirador: Clara deu una serie de pautas e nocións teóricas de base, algúns exemplos de actividades de aula e unha matriz de rutinas de pensamento que podedes descargar aquí.
Do relatorio de Mar Castro: o coidado e mimo que temos que poñer na construción da nosa identidade dixital.
Da actuación de Taller Naranja Imaginario: alén das múltiples aplicacións que nos mostrou Roberto Casteleiro (Ableton, Keezy, Quizlet e Sketches entre outras) quédome coa integración da tecnoloxía que fai este grupo na súa práctica e a emoción de crear música e gozar do proceso e o traballo en equipo. Todos quedamos impresionados con esta actuación tan fermosa.
E finalmente, aínda que non puiden asistir ao obradoiro de Essero, si me gustou escoitar a Domingo Escutia falarnos un pouco do seu programa de formación durante a comida, así como ser testemuña das sinerxías que xurdiron cos docentes impulsores do proxecto MarumaSAT.

Para saber máis:

Nota de prensa sobre a xornada
Aula virtual cos materiais de cada relator/a
Web de José Carlos Arranz
Web de Mar Castro
Web de Clara Cordero
Blog de divulgación científica de Deborah García
Web de Taller Naranja Imaginario

venres, 30 de marzo de 2018

Experimentando cos apuntamentos visuais ( "sketchnoting")

Desde o NOOC "Visualiza pensamientos e ideas" estou viciada do sketchnoting e tentando explorar as posibilidades que ofrece tanto a nivel persoal como profesional. Aquí chamámoslle visual thinking non sei moi ben por que. Visual thinking é un termo global que inclúe múltiples técnicas relacionadas co pensamento e a expresión visual da información, por exemplo un diccionario visual, ou unha flashcard. Entre elas está tamén o sketchnoting, que non é cousa nova. Seguro que todos nalgún momento da nosa vida académica fixemos esquemas visuais (de maior ou menor complexidade e/ou calidade artística) dun tema ou dunha charla.

Cal é o obxectivo do sketchnoting?

Transformar ideas en comunicación visual, estruturando pensamentos e xerarquizando conceptos cunha serie de ferramentas para crear un produto final que nos permita ter unha visión global con tan só unha ollada.

Hai varias características que o fan atractivo para min:

1) aínda que é un medio visual, non esixe ter unha habilidade especial para debuxar;

2) o propio nome sketchnoting xa indica que é un borrador, un bosquexo, un produto en construción, coma o coñecemento en si mesmo;

3) ten unha parte pública, unha persoal e unha de práctica, xa que permite explorar o estilo propio e o dos demais e irse enriquecendo mutuamente;

4) hai que facelo a man, tanto sexa nun dispositivo móbil como nun caderno. As vantaxes de facelo destácanse neste artigo.

Como se fai o sketchnoting?

Táctica

Os expertos din que hai que escoitar, sincronizar e procesar a información, visualizala e plasmala de xeito sinxelo.

Para os novatos coma min, vén ben examinar os elementos dos que podemos botar man nos nosos esquemas: texto, contedores (caixas, banners, "bocadillos"), conectores (frechas e liñas), marcos (tipo caixas de cómic, camiño, círculo) e iconas varias. Cando os temos dominados, podemos pasar á parte máis estética incluíndo sombreado e/ou cor.

Ferramentas

Cada un/ha que elixa: ben unha ferramenta analóxica (caderno e rotuladores) ou dixital (tableta).

Estou probando as dúas opcións e de momento teño limitacións na tableta, pois é un iPad mini e non hai un lapis dixital axeitado para el (só para o iPad Pro), polo cal estou usando os típicos bolis touchscreen que son incómodos e non permiten moita precisión. En canto ás aplicacións, emprego Sketches que é gratuíta, aínda que hai outras como Notability, neu.Notes+ e Procreate; iso si, todas elas de pago.

Posibilidades para a aula

As posibilidades, ao meu parecer, non están tanto no resultado final como nas habilidades que nos fai pór en acción: atención, comprensión, síntese e estruturamento da información e creatividade.

Podemos comezar por traballar con sketchnotes engadidas ás marxes dun texto ou en notas post-it. De aí pasamos a simplificar e sintetizar as ideas principais dun vídeo que acabamos de ver, resumir contidos dunha exposición oral dunha compañeira ou recoller os aspectos máis relevantes dunha chuvia de ideas.

Cando o alumnado xa produza as súas propias sketchnotes, podemos compilalas todas en Pinterest, Instagram, nunha bitácora ou nunha comunidade Google (un exemplo desta última é o grupo Sketchnote Scribes). Estas notas visuais parécenme excelentes ferramentas para repasar contidos ou comunicalos a outros.

Como podo comezar co sketchnoting?

Xusto o 26 de marzo deste 2018 botou a andar a iniciativa Sketch50 (a web aquí) onde propoñen un reto de 50 días para construír o teu propio vocabulario visual e axudarche a mellorar a toma de notas visual. Cada semana lanzan un tema e anímannos a investir 5 minutos ou menos debuxando algo relacionado con el. Como é habitual, independentemente dos nosos produtos, o interesante é ver os recursos que van compartindo os demais, ir practicando e aprendendo pouco a pouco. Animádevos e para o vindeiro ano, o 11 de xaneiro (World Sketchnote Day), facemos algo!

Recursos na rede:

Recoméndovos os perfís en Twitter de Carrie Baughcum, Marie-Andrée Ouimet (que ademais comparte materiais en francés) e Kathy Schrock. Aquí en España temos a: Clara Cordero, Garbiñe Larralde ou Garabateadora entre outras.