Apuntamentos visuais (III)

Aínda que hai tempo que non paso pola bitácora para falar de apuntamentos visuais, seguimos niso e vou subindo os resumos que fago de charlas, eventos ou documentais ao Twitter co cancelo #apuntamentosvisuais. Mantéñome na miña preferencia polas ferramentas analóxicas, pero continúo experimentando coas dixitais, sobre todo co Sketchbook que no seu día me recomendara o compañeiro Jesús García.

 

Segue sendo gratuíto pero agora require o rexistro en Autodesk. No apartado de "Educación" indican que:

Creemos en la educación. Si es estudiante, profesor o una institución educativa, podrá obtener todo el potencial de SketchBook for Enterprise de forma gratuita durante tres años. Disponible para la mayoría de plataformas y dispositivos.

Así que durante tres anos temos esa opción. O certo é que os apuntamentos feitos en dixital ofrecen a posibilidade de editar e mellorar moito a calidade do produto final e non cómpre dominar a ferramenta de xeito avanzado para facer algo aceptable. A non ser que un/ha estea facendo "graphic recording" en directo, sempre podemos traballar nunha versión previa que logo podemos perfeccionar e enriquecer con máis tempo a posteriori.

Mellorar os apuntamentos é algo que fan (e aconsellan) a maioría dos sketchnoters, coma Rob Dimeo. En Essentially Elastic  (blog moi recomendable,  por certo) describe a súa experiencia tomando apuntamentos visuais de charlas científicas e indica a importancia de refinar as notas despois da conferencia e antes de compartilas.

Neste sentido, deixo un pequeno videotitorial cun par conselliños básicos que nos poden resultar útiles:

• Engadir capas pode ser interesante. Descubrino por accidente, como adoita pasar nestes casos que un vai fedellando na aplicación e vendo as súas posibilidades. Aínda que aquí se explica en detalle, en definitiva o que permite é que engadamos imaxes; guías (liñas ou círculos) para escribir o noso texto; ou mesmo as sombras e detalles dos debuxos e letras sen alterar para nada a capa que contén o noso borrador orixinal. Non hai que esquecer, iso si, en que capa estamos en cada momento, e empregar a icona do candadiño para pechar as que non queremos modificar.

• Trazar os contornos dun retrato tamén nos pode vir moi ben. Engadimos unha nova capa cunha fotografía e simplemente perfilamos os trazos básicos. 

Creatividad (XIV): Escalera de color

cards blackjack by Free-Photos en Pixabay CC0 1.0 

Llegamos al final de esta partida de manos altas. Después de una jugada intensa, hemos hecho nuestra apuesta cogiendo la base del CompeTIC Day y desglosándolo en una escalera de color que desearía convertirse en escalera real. Ha sido Carla Longobuco quien ha trabajado la comunicación de la idea dándole forma con una narrativa y un formato audiovisual.

No nos olvidamos de que nos queda pendiente una última concreción y, por supuesto, pilotarlo en el centro educativo.

Creatividad (VIII): Adam Grant

Descubro en el curso #CREA_INTEF este vídeo de una charla TED en la que el psicólogo Adam Grant, experto en motivación y creatividad y autor del libro Originals: How Non-Conformists Move the World,  examina los hábitos de los pensadores creativos, divergentes y poco convencionales.

Resumiendo: compensa posponer las tareas, dudar sobre las propias ideas y maneras de hacer las cosas, viéndolas desde una óptica diferente y más arriesgada, y estar abierto al fracaso.

Procrastination gives you time to consider divergent ideas, to think in nonlinear ways, to make unexpected leaps. 

Procrastinating is a vice when it comes to productivity, but it can be a virtue for creativity.

Look at a classic study of over 50 product categories, comparing the first movers who created the market with the improvers who introduced something different and better. What you see is that the first movers had a failure rate of 47 percent, compared with only 8 percent for the improvers. 

I discovered there are two different kinds of doubt. There's self-doubt and idea doubt. Self-doubt is paralyzing. It leads you to freeze. But idea doubt is energizing. It motivates you to test, to experiment, to refine. 

It's about being the kind of person who takes the initiative to doubt the default and look for a better option. And if you do that well, you will open yourself up to the opposite of déjà vu.There's a name for it. It's called vuja de. 

If you look across fields, the greatest originals are the ones who fail the most, because they're the ones who try the most.

Xornada de Educación Dixital

O 21 de abril tivo lugar no Palacio de Congresos e Exposicións de Santiago o evento "Educación Dixital", unha xornada de formación para docentes de diversos niveis educativos que tiña como obxectivos intercambiar experiencias e boas prácticas con tecnoloxía dixital; impulsar e apoiar a aplicación das tecnoloxías dixitais aos procesos de ensino-aprendizaxe a reflexionar sobre as propostas metodolóxicas que contribúen a unha mellor integración das tecnoloxías na aula e nos centros educativos.

O programa incluíu relatorios, obradoiros, experiencias e laboratorios de ideas. Xa que moitos deles eran simultáneos, cada asistente tivo unha percepción e experiencia diferente da xornada dependendo da sala na que estivo. Aquí vos deixo un brevísimo resumo da miña.

Quedei coa pena de non poder ver os demais obradoiros e sobre todo as experiencias de centros que me encantaría coñecer máis de primeira man. Do que vin, lévome no estoxo varios aspectos que se destacaron na xornada:

• Do relatorio de Deborah García Bello: a importancia de seleccionar e filtrar os contidos que atopamos na rede, así como de dotar ao noso alumnado das estratexias necesarias para facer o propio, especialmente nas redes sociais.
• Do obradoiro de José Carlos Arranz: as posibilidades didácticas que ofrecen os xogos de fuga e o impacto que teñen na motivación. O de Chema Lázaro gustárame moito, e José Carlos coincidiu en temas como a organización de espazos, o coidado da narrativa, a secuenciación das probas, os roles de grupo, etc. Ademais, facilitounos algunhas ferramentas de interese (Deck.Toys para crear taboleiros, GeoGebra para deseñar probas ou QR Generator para crear códigos QR).
• Do obradoiro de Clara Cordero: o xeito de integrar o traballo con sketchnoting ou pensamento visual na aula. Xa vos contei que o sketchnoting aínda o estou probando a nivel persoal, por tanto o obradoiro foime moi inspirador: Clara deu una serie de pautas e nocións teóricas de base,  algúns exemplos de actividades de aula e unha matriz de rutinas de pensamento que  podedes descargar aquí.
• Do relatorio de Mar Castro: o coidado e mimo que temos que poñer na construción da nosa identidade dixital.
• Da actuación de Taller Naranja Imaginario: alén das múltiples aplicacións que nos mostrou Roberto Casteleiro (Ableton, Keezy, Quizlet e Sketches entre outras) quédome coa integración da tecnoloxía que fai este grupo na súa práctica e a emoción de crear música e gozar do proceso e o traballo en equipo. Todos quedamos impresionados con esta actuación tan fermosa.
• E finalmente, aínda que non puiden asistir ao obradoiro de Essero, si me gustou escoitar a Domingo Escutia falarnos un pouco do seu programa de formación durante a comida, así como ser testemuña das sinerxías que xurdiron cos docentes impulsores do proxecto MarumaSAT.

Para saber máis:

• Nota de prensa sobre a xornada
• Aula virtual cos materiais de cada relator/a
• Web de José Carlos Arranz
• Web de Mar Castro
• Web de Clara Cordero
• Blog de divulgación científica de Deborah García
• Web de Taller Naranja Imaginario

CEIP Frións: Os selos van á escola (e saen dela!)

Os selos ofrecen un gran potencial como ferramenta didáctica. Teñen un deseño e formato atractivos, que nos recordan aos cromos ou tarxetas que coleccionabamos de pequenos/as. Ademais, o seu contido é rico e variado e permítenos afondar en áreas como a historia, a xeografía, as matemáticas, a arte ou outras linguas. 

No  CEIP Frións sábeno e por iso desde o 2015 integran o Postcrossing nos seus proxectos educativos de centro así como o intercambio directo de postais con centros no estranxeiro. O seu director, Luís Teira, é *postaleiro tamén, e de feito está entre os usuarios máis activos en España. Este interese a nivel persoal e como institución vén de tomar corpo nunha nova iniciativa que tivo lugar a pasada semana, do 3 ao 6 de abril: unha exposición de selos, obradoiros filatélicos e entrega de premios ao alumnado participante no concurso para deseñar un selo.

O debuxo gañador, elixido por un xurado designado polo colexio, foi o de Brais Mariño Silva, alumno de 4º curso, que representou a escultura O Polbeiro de Castiñeiras, todo un emblema da súa vila e unha homenaxe a un oficio que é parte do noso patrimonio cultural inmaterial. Segundo Geni, a nai de Brais, a el encántalle debuxar e fixo varias probas, pero finalmente decantouse por esta figura tan familiar para calquera que pasee por Castiñeiras. Despois traballou nos detalles do fondo: as cores do amencer e as gaivotas. Desde que soubo que era o gañador, estaba desexando recibir o premio e ver o seu debuxo no selo de tarifa A. Ata as vacacións de Semana Santa se lle fixeron longas, tal era a expectación!

Os obradoiros filatélicos foron impartidos por Juan Carlos, monitor da Federación Española de Sociedades Filatélicas.  Na sesión, revisou co alumnado un pouquiño da historia dos selos, algunhas curiosidades e cuestións prácticas como a importancia de escribir ben a dirección ou de selar ben a carta/postal. O momento máis emocionante foi cando recibiron uns cantos selos para poder iniciar a súa colección e un sobre cos catro selos do CEIP Frións para enviar á súa casa. 

Os selos foron á escola, na forma deses obradoiros e dos paneis explicativos onde se falaba do xeito en que se transportou o correo ao longo da historia (pombas, cans, en microfilm, zeppelin, globo, submarino, planeadora)  e se presentaba toda a tipoloxía de selos: de diferentes materiais, con diferentes formas xeométricas, con aroma e sabor a chocolate, bordados en tea, con cristais, sementes, troquelado, relevo, realidade aumentada ou códigos QR. Deixaron pegada nos rapaces e rapazas e chegaron para quedar. Só a modo de anécdota, Brais recibiu como regalo un selo de Han Solo e un adulto comentou que era 3D. Un rapaz de cuarto comentou: "Bueno, máis ben holográfico".  

E tamén saíron da escola, non só a través dos catro selos do CEIP Frións que enviaron ás súas casas e que andan tamén polo mundo adiante, senón tamén nesas conversas que de seguro xurdiron nas familias a raíz dos debuxos feitos, dos obradoiros e da visita á exposición.

Agora resta seguir co traballo, tanto no centro educativo como nas casas, para que esta fermosa iniciativa teña continuidade. Seguirémoslles a pista, e animávosvos a que valoredes a posibilidade de integrar o Postcrossing ou o traballo con selos nas vosas propias aulas. 

De seguido déixovos un video-resumo da xornada e un feixe de recursos que vos poden dar ideas. Agradezo enormemente a Luís Teira a invitación ao evento e a oportunidade de asistir ao obradoiro. Soño con ese momento no que un destes nenos, dentro de dez ou quince anos, nunha conversa con amigos diga: "Jo, pois sabes o que é surrealista, eu recibín unha carta antes ca un WhatsApp".

• Nova en El Correo Gallego (7/4/2018)
• Nova en La Voz de Galicia (5/4/2018)
• Nova en El Correo Gallego (1/4/2018)
• Reflexión de dous profesores canadenses sobre o emprego dos selos para ensinar temas de ciencias sociais 
• Proxecto no Canadá
• Proxecto en EEUU "Put a Stamp On History!" e ligazóns a recursos de utilidade para a aula 
• Outro proxecto en EEUU dunha bibliotecaria cun grupo de alumnos de 5º curso 
• Proxecto en India 
• Programa para centros de primaria e secundaria en Reino Unido, Stamps in Schools, patrocinado por The Postal Museum
• Entradas na miña outra bitácora falando de selos 

IES Maruxa Mallo: I Congreso escolar pola igualdade

O informe da OECD Closing the Gender Gap. Act Now (2012) recolle a idea de que a igualdade de xénero non se basea só no empoderamento económico, senón que é un imperativo moral: implica a busca da xustiza e da equidade e ten unha dimensión política, social e cultural. Aínda que hai avances recentes na igualdade no ámbito educativo e hai menos nenas que abandonan a escola, as estatísticas dese informe indican que as mulleres seguimos gañando menos cós homes, témolo máis difícil para chegar aos postos altos e máis probabilidades de pasar os últimos anos da vida en condicións de pobreza. 

A educación é unha ferramenta imprescindible para acabar con esa desigualdade, e a escola constitúe unha plataforma excelente para a superación dos prexuízos sexistas e para conseguir un cambio en profundidade das estruturas e das prácticas sociais non desexables.

En Galicia, os centros educativos temos unha normativa que regula todo o ámbito da igualdade, que se pode consultar nesta ligazón e da que se nos recomenda polo menos coñecer o I Plan de actuacións para a Igualdade nos centros educativos de Galicia 2016-2020 e o Protocolo de identidade de xénero.

De feito, ese primeiro documento ábrese co seguinte parágrafo:

"Educar é proporcionar unha formación integral que lles permita a nenos e nenas, mozos e mozas unha formación plena e que axude a configurar a súa identidade, así como construír unha concepción da realidade que integre á súa vez o coñecemento e a súa valoración ética e moral. Coeducar implica educar sen diferenciar as mensaxes en función do sexo"

Os plans de convivencia nos centros aspiran a cumprir ese obxectivo de coeducar, asentándose sobre 6 eixes ou piares fundamentais que á súa vez parten do marco normativo de ámbito autonómico do Decreto lexislativo 2/2015, do 12 de febreiro (Artigos 17, 18, 22, 23 e 26).

Alén do plan de convivencia, cada vez hai máis centros que organizan actividades en torno a esta temática. A modo de exemplo, grazas á invitación do profesorado do IES Maruxa Mallo, o pasado venres 23 de marzo tivemos a oportunidade de asistir ao I Congreso Escolar pola Igualdade.

O congreso durou dous días, comezou o xoves 22 cunha charla/obradoiro titulada "Xestión do consentimento", impartida por Martina González Veiga e Sabela Maceira Mato. O segundo día tivo lugar o groso do congreso na Casa da Cultura, con relatorios, contidos audiovisuais e performances.

O evento abriuse con alegría, con puntos, saltos e paseos a ritmo da muiñeira "Noró". De seguido, a Secretaria xeral da igualdade, Susana López Abella, felicitou ao Concello de Ordes en xeral e ao IES Maruxa Mallo pola transversalidade de xénero que fomentan: maletas de igualdade viaxeiras, materia de libre configuración, app de servizos e a publicación do libro Isabel Zendal nos arquivos de Galicia (2018).

A entrada de cheo na temática veu coa manchea de relatorios presentados polo alumnado do centro que versaron sobre temas tan diversos como necesarios: publicidade, revisión de series, libros, películas e catálogos de xoguetes, acoso e maltrato, mitos falsos do amor romántico, construción de relacións sans e igualitarias, entrevistas, revisión da masculinidade tradicional, análise do repertorio e a imaxe das orquestras galegas, mutilación xenital feminina, estereotipos do corpo e a beleza, linguaxe non sexista, definición do feminismo e combate de prexuízos.

Foi un desfile de discursos rigorosos nos que se vía que había investigación, traballo e posta en práctica de habilidades de alto orde (análise, comparación, avaliación). Quedamos impresionadas coas capacidades comunicativas de alumnas e alumnos, co emprego que fixeron de medios audiovisuais (presentacións, música e vídeo) e coa boa organización do acto en xeral. Houbo lugar para exposicións orais, rap, cancións pop,  performance, un vídeo gravado con dron, gravacións de entrevistas e proxeccións audiovisuais.

No auditorio resoaron lemas coma:

"Sen loita non hai conquistas"

"Coma min ningunha" 

Parabéns a Susana Méndez Leis, Charo Fernández Velho, José Manuel Dopazo Mella e Alfredo Iglesias Diéguez polo seu traballo e compromiso, e sobre todo ao alumnado polo entusiasmo e bo traballo.

Para saber máis:

• Noticia en La Voz de Galicia (24/3/2018)
• Noticia na web do Concello de Ordes (23/3/2018)
• Noticia en La Voz de Galicia (20/3/2018)