Amosando publicacións coa etiqueta apuntamentos visuais. Amosar todas as publicacións
Amosando publicacións coa etiqueta apuntamentos visuais. Amosar todas as publicacións

mércores, 7 de abril de 2021

Curso (SBLENDID): Pedagogos dixitais (sesión 3)

O resumo de hoxe vén da man das nosas docentes da EOI da Coruña, Ana Barrero, Ángeles Fernández e Uxía Martínez, que crearon este paseo interactivo pola sesión. Grazas, compañeiras!

Recursos:

  • Padlet creado por Begoña Suárez recollendo recursos e impresións da sesión
  • Vídeo de Edpuzzle (con preguntas)
  • Videotitorial de Edpuzzle
  • Videotitorial de Powerpoint
  • Actividade Edpuzzle sobre public transportation creada por Ana Barrero (inglés)
  • Actividade Edpuzzle sobre la scuola di Atene creada por Luís Xuncal (italiano)
  • Actividade Edpuzzle sobre Euskara munduan creada por Imanol Haranburu (euskera)
  • Actividade Edpuzzle sobre Wechselpräpositionen mit Dativ und Akkusativ creada por Carmen Rodríguez (alemán)

martes, 6 de abril de 2021

Curso (SBLENDID): Pedagogos dixitais (sesión 2)

A segunda sesión do curso comezou cunha actividade de quecemento "un obxecto que me representa". 

Buscamos un obxecto da casa e  logo tivemos 5' en salas de parellas para compartirmos. Traballei con Ángeles Fernández, da EOI Coruña, e descubrín o desafío ao que se tivo que enfrontar no seu ano de prácticas como docente, dando clase a alumnado de 5º da EOI. Ao final do curso regaláronlle unha caixiña de música que aínda conserva.

Ao volvermos á sala principal, Carolina convidounos a compartir no chat como nos fixera sentir esta actividade e aproveitou para fialo cun repaso dos contidos que vimos na primeira sesión. Primeiro escribimos nun papel durante 1' e logo fomos poñendo no chat, tentando non repetir os contidos xa mencionados.

De seguido, fíxonos unha panorámica dos contidos do día, consistentes nunha incorporación a raíz das nosas peticións no chat do Slack do día anterior, e doutros aspectos que xa estaban no programa.

Como podemos saber máis de SEL (Social Emotional Learning)?

No chat de onte no Slack comentouse que había interese en saber máis sobre SEL e Carolina amosounos un vídeo. A continuación, traballamos en grupos de 3 para facer unha chuvia de ideas de actividades que facemos para comezar as clases de maneira motivadora e creativa. Traballei con Begoña da EOI de Pontevedra e Rut da EOI de Ourense. Encantáronme as ideas das compañeiras e resaltarei a proposta de Rut de il barattolo delle storie, que se pode empregar tanto na clase presencial como online. Un frasco que contén palabras, dados, personaxes de xogos de rol, etc.   Luís, da EOI de Santiago, compartiunos polo chat un vídeo explicando esta idea; e Arantza, da EOI de Pamplona, a ligazón da persoa que imparte estes obradoiros, Leo Bassi.


Á volta da pausa, Carolina contounos o uso que ela fai do "Foro da miña tribo". Xurdiu a raíz do seu traballo en Australia con persoas adultas. Ese foro estao facendo con profes de primaria e secundaria estudantes dun máster nun contexto 100% na Rede. Nota unha desconexión humana importante e con bastante estrés - hai traballos e tarefas constantes-. Ten un cartafol onde cada semana ou cada dúas propón actividades voluntarias para conectar entre eles/as (autobiografía en 5 palabras - recoller os eventos importantes da túa vida en 5 palabras; diario de gratitude - 3 cousas concretas que che fixeron feliz nese día; que tipo de arte te emociona (películas, cancións, etc)). Tivo moita participación durante as primeiras 3-4 semanas e logo reduciuse ao aumentar a carga de traballo, pero serviulles moito, dábanse feedback entre eles/as e axúdalles a crear grupo.

Que ferramentas e estratexias podemos usar para promover a colaboración do noso alumnado?

Carolina afondou no emprego de Slack e de Google Drive como ferramentas de colaboración. Non vou compartir aquí os detalles de como empregalas, pero si algúns principios básicos que nos proporcionou:

  • Pensar ben o deseño do espazo virtual antes de crear canles de comunicación ou subir contido.
  • Dar indicacións claras de que espazos son grupais ou individuais.
  • Valorar a diversidade do alumnado e a dificultade que pode implicar para eles/as.

Que estratexias podo usar para facilitar a colaboración? 

  • Planificar ben: O deseño e temporalización teñen que ser moi claros.
  • Ter un plan B para superar posibles obstáculos.
Como resolver os retos do traballo colaborativo?

Esta pregunta abordámola facendo a dinámica da peixeira. A peixeira consiste en ter 2 alumnos/as enfrontados aportando a súa visión e os demais están darredor simplemente tomando notas. 

Algunhas ideas que derivamos:

- Detectar as habilidades de cada alumno/a.

- Establecer roles

- Asinar un contrato de aprendizaxe.

- Dar feedback inmediato.

- Incluír avaliación individual e grupal.

- Deixar claros os obxectivos.

- Reforzo e apoio continuo do docente.

Tarefa

Nun documento compartido entre Ana Barrero, Ángeles Fernández e Uxía Martínez proporcionamos 10 claves para facilitar a aprendizaxe colaborativa, que despois convertimos nesta infografía.

Tamén podedes ver o decálogo colaborativo creado polo equipo 1 (Rut Vázquez Begoña Suárez, Rosa Quiroga e Carmen Rodríguez) e estoutro polo equipo 3 (Marta Portela, Carmen Garrido, Imanol Haranburu, Aranzazu Idoate e Luís Xuncal)
 

Breve reflexión

Russell Stannard, de NILE, e Carolina Castro, da Europass Teacher Academy teñen xeitos totalmente diferentes de xestionar a clase e de achegarse á docencia e ambos son enriquecedores. Por exemplo, con Russell, quedounos claro desde o mesmo momento en que negociamos os contidos que el era o experto e que había certos aspectos nos que non ía claudicar. A súa maneira de xestionar a clase ía moito nesta dirección, moi estrito nos tempos, no uso da cámara e do chat (marcaba en que momentos os podíamos empregar) e nos contidos e obxectivos. O que se marcou foi o que se fixo, e as modificacións foron mínimas respecto ao programa orixinal.

No caso de Carolina, foi extremadamente flexible desde o inicio e hoxe viuse como revisa e adapta o programa segundo o que lle imos dicindo o alumnado. Nos contidos non estaba previsto afondar no social emotional learning, porén, como houbo preguntas e se pediu, engadiu unha sección nova abordando esta temática. O chat, aparte de para recoller reaccións e resumir cousiñas, tamén se emprega libremente en paralelo ao que Carolina vai explicando.  Ademais disto, Carolina fai un excelente uso das ferramentas do Big blue button, a pizarra para recoller rapidamente impresións (por exemplo hoxe, simplemente engadir un punto para indicar con canta regularidade deseñamos actividades colaborativas na aula - ela puxera unha diapositiva con 4 caixiñas "a miúdo, con frecuencia, ás veces, nunca"); as opcións colaborativas; as sesións de grupos, etc.

Supoño que haberá detractores/as e defensores/as de ambos achegamentos, o de Russell e o de Carolina. O certo é que como alumna véxolle vantaxes e desvantaxes a ambas, pero gozo (e o que máis importante, aprendo) con calquera delas e paréceme que o importante é a coherencia nestes aspectos (contigo mesma e co teu alumnado) e deixar claras as regras do xogo desde o primeiro, sexan cales sexan.

Imos facendo grupo a través de actividades coma
esta de elixir un obxecto que nos representa

Apuntamentos visuais desta xornada


Recursos compartidos:

luns, 5 de abril de 2021

Curso (SBLENDID): Pedagogos dixitais (sesión 1)

Hoxe comezamos o curso de Europass TA con Carolina Castro. Lembrounos que é un día de adaptación: Ao ritmo de traballo, á metodoloxía e tamén  ao espazo virtual (a interfaz, as apps) que empregaremos. Previamente, tivemos unha breve videoconferencia o "nodo galego" e despois da mesma, a sección inicial da sesión con Carolina serviu para abordar 4 preguntas básicas.

Como vai ser este curso?

Primeiramente,  estreamos o chat. O xoves Carolina gravou unha video-presentación en Flipgrid e convidounos a través de correo electrónico a facer a nosa propia.  Hoxe preguntounos se a viramos, aproveitando para resumir un pouco a súa experiencia e contexto.


Recordounos que Moodle vai ser o noso espazo e que as sesións van ser gravadas; revisou o horario e fixo unha indicación do traballo sincrónico e asincrónico.

Cada día imos ter actividades de cohesión social e emocional, que nos permitirán compartir unha parte máis persoal e ir creando grupo. A actividade de hoxe, por exemplo, consistiu en compartir unha rosa e unha espiña destes días de vacacións.

Despois desta introdución, xa nos metemos en fariña.

Que é o ensino semipresencial?

Esta parte artellouse por medio dunha dinámica Think-Pair-Share (1'-10'-5') na que primeiro escribimos as nosas ideas nun caderno, logo fomos a sesións de parellas para compartilas, e finalmente puxémolas en común na gran sala. Tras unha breve pausa, compartiu as ideas que ela tiña preparadas previamente e que se recollen na diapositiva a continuación.


Diapositiva propiedade de Carolina Castro

Como podo facer presentacións interactivas?

A maioría de nós emprega presentacións na aula, empregando ferramentas como Google Slides, Powerpoint ou Genial.ly.

Co fin de ir un pouco máis aló da simple presentación de contidos, afondamos un pouco nesta última ferramenta (Genial.ly), primeiro cun achegamento a través da súa experiencia e do seu fillo de 10 anos, revisando as vantaxes do seu uso, presentando un vídeo de 8 minutos e logo con exemplos de actividades concretas para a aula de linguas.

Que estratexias de aprendizaxe social e emocional podo empregar nas miñas clases na Rede?

A última parte da sesión estivo dedicada a aspectos de aprendizaxe social e emocional, en concreto unha pequena introdución ao seu carácter esencial así como exemplos aportados entre todos/as a través dunha chuvia de ideas.

Neste espazo deixo os apuntamentos visuais da xornada de hoxe.


E voume ao Slack, que é o lugar onde temos que entregar as tarefas de cada día, antes das 18:00. Hoxe, por exemplo, debemos crear unha presentación sobre algún aspecto que vaiamos tratar en breves; facer unha gravación comentando que estratexias empregamos para crear espazos virtuais cómodos que fomenten a aprendizaxe; e, por último, comentar 3 cousas que aprendemos, 2 sobre as que nos gustaría saber máis e 1 pregunta.



luns, 28 de outubro de 2019

Reflexiones en torno a la creatividad: Hangout #CREA_INTEF

El pasado jueves 24 de octubre fui invitada a participar en un hangout en directo del curso "Creatividad, diseño y aprendizaje mediante retos", del que podéis leer varias entradas en el blog. Comenté en su momento que me pareció un  curso de calidad e interesante y de hecho lo he recomendado a varios compañeros. A nivel personal, me ha seguido aportando una vez terminado al seguir al equipo pedagógico en redes sociales a través del hashtag #CREA_INTEF, ya que a menudo comparten lecturas y recursos de interés que me gusta ojear.

Así que esta nueva oportunidad de extender el aprendizaje a través de una conversación de poco más de una hora con mis tutores del curso,  Blanca Cañamero, Azahara García y Luis López Cano fue un verdadero placer.

Aquí dejo el vídeo en esta bitácora de aprendizaje, así como el un pequeño resumen visual del debate. Reitero las gracias al equipo por la invitación y la oportunidad, ¡ha sido un placer!








luns, 6 de maio de 2019

Xornada de EDUlingüe

O pasado sábado 4 de maio tivo lugar a Xornada EDUlingüe+. Experiencias en linguas estranxeiras. O programa foi moi completo, abarcando relatorios, experiencias e comunicacións centrados en diferentes dimensións da lingua e achegamentos didácticos ao seu ensino.

A sesión da mañá abriuse, despois da inauguración polas autoridades, cunha versión do Ne me quitte pas de Jacques Brel a cargo de dous novos talentos (non dei anotado os seus nomes), marcando o carácter multilingüe da xornada.

Phil Ball referente no achegamento CLIL/AICLE guiounos polo proceso de mestura no que debe entrar calquera docente, case a modo de DJ, para equilibrar contidos lingüísticos, conceptuais e procedimentais. 

Na seguinte franxa horaria había tres opcións. Algúns de nós escoitamos a Robin Walkerde quen vos falara xa nesta anterior entrada a raíz dun curso del ao que asistín. Robin fixo un repaso rápido por todas as fases do traballo por proxectos, así como un resumo dos seus beneficios para o alumnado.

A última sesión da mañá foi moi motivadora, pois consistiu nunha mesa redonda moderada por Noemí Álvarez na que participaron Álex, Andrea, Óscar e Alberto, catro antigos alumnos de seccións bilingües ou centros plurilingües. É certamente inspirador escoitar de boca do propio alumnado os aspectos que lle atraen das materias que se ensinan noutra lingua e ver a proxección de futuro que lles ofrecen. 

A tarde dividiuse en diferentes obradoiros e unha plenaria. No meu caso, fun a un sobre recursos CLIL para primaria, impartido por Lola R. Garay,  que presentou sobre todo rutinas e xeitos de facer andamiaxe lingüística. O segundo obradoiro estivo a cargo de Pablo Reboleiro e nel levamos a cabo diferentes dinámicas que nos recordaron como contribúe o teatro a experimentar coa lingua/linguaxe (ton de voz, linguaxe corporal, postura, etc) , a estimular a creatividade, e a mellorar o ambiente da clase.

Constantine Ioannou convidounos a reflexionar na súa conferencia sobre o peso da lingua, a necesidade de integrar as destrezas e escalonar o ensino do vocabulario e as tarefas en termos de complexidade (Bloom). 

Como broche final, David Ruiz, que xa me gustara en Valladolid no congreso de linguas e internacionalización, levou a cabo unha actividade ludificada na que nos implicou a todos os asistentes para resumir as conclusións da xornada.

A maiores, foi un verdadeiro luxo poder ter a Pedro Cifuentes facendo a facilitación gráfica da xornada. É un artista e dá gusto poder contar con ese acompañamento visual extra. 

Pola miña parte, deixo tamén aquí a síntese do que me levo no peto desta experiencia de aprendizaxe.





venres, 26 de abril de 2019

Pensamento visual (I)

Estou a facer un curso presencial que é un soño feito realidade: S1801076 - Pensamento visual (visual thinking) como estratexia de aprendizaxe. Consta de 15 horas presenciais -divididas en 5 sesións intensas de 3 horas ou 3 e media cada unha- e 5 horas de traballo na Rede.

Digo que é un soño feito realidade porque me interesa moito a temática, ando a explorala desde hai pouco máis dun ano (algo contei por aquí) e aparte do que se me vai ocorrendo para levar á aula, encántame a nivel persoal e gozo deste xeito de tomar apuntamentos nos cadernos que sempre me acompañan. Alén disto, as persoas relatoras son un engado, porque as tres, Garbiñe Larralde, Clara Cordero e María Pereiro son referentes para min e aprendo moito delas polo que van compartindo nas redes (tanto dos recursos como do seu xeito de facer os mapas visuais).


As dúas primeiras sesións con Garbiñe Larralde estiveron moi ben estruturadas e gustoume moito a maneira en que traballamos. Organizounas de tal xeito que na primeira parte facía un pequeno quecemento / introdución aos aspectos a tratar; logo aprendemos facendo, experimentando (ben en grupos, ben individualmente) e por último convidounos a facer un exercicio de metacognición incitando á reflexión.

Obviamente, unha cousa é vivenciar a sesión, experimentar o traballo en grupo e interactuar cos compañeiros, e outra deixar constancia desa aprendizaxe por escrito, pero de seguido tento recoller aqueles aspectos que a min me resultaron de especial utilidade.

  • Indo ás orixes do pensamento visual, foi moi interesante o repaso histórico retrocedendo á cova de Armintxe, á columna de Trajano, ás vidreiras góticas, ou os cadernos de Da Vinci; así coma a exploración do cruce con outras disciplinas como o cine (storyboards), a literatura (cómic) ou a arte (graffiti). En España, Garbiñe comentounos que No me cuentes historias... ¡dibújamelas! foi un proxecto pioneiro o dela e de Ramón Besonías
  • Gustoume o énfase que Garbiñe puxo na definición do pensamento visual a través do que NON é:
    • "Non é unha metodoloxía, é unha ferramenta"
    • "Non é arte"
    • "Non é tampouco traducir cada palabra nun debuxiño"
  • Foi moi gratificante desconectar de Dona Renacemento e esa obsesión con facer todo perfecto e colocarnos en "modo avión", debuxando ao revés, podendo calcar, copiar e tunear. De feito, non nos fixo nin a primeira apreciación ao respecto da calidade ou comprensibilidade dos nosos "debuxos".
  • Traballamos a organización, o equilibrio entre texto e imaxe, a capacidade de síntese e a poética. Todas as tarefas ían encamiñadas a unha mellora e perfeccionamento de prototipos sucesivos que fomos facendo nun proceso pautado de pensamento de deseño (design thinking). O traballo foi maiormente autónomo da persoa ou do grupo, con Garbiñe guiándonos ou reconducindo cando compría e tamén recordándonos que "Si tu primer prototipo no te da vergüenza, es que has trabajado demasiado en él".
  • A avaliación  foi constante, ben a través de dianas ou  de reflexións individuais ou conxuntas, implícitas (Logramos recoller as ideas principais? Hai equilibirio entre imaxe e texto? Faise un uso variado e equilibrado dos elementos? Seguen unha dirección lóxica?) ou explícitas (Dámonos conta de que a avaliación é un exercicio de poder? Se aprendemos do erro, por que temos tanto medo a equivocarnos? Temos clara a diferencia entre avaliar e calificar?). 
  • Encántame a humildade de Garbiñe, unha profesional que nos ensina a apreciar o proceso, o feito de que estamos en continuo crecemento, que todo é mellorable, pero tamén hai que saber parar e dar un traballo por pechado.
"Tu mejor maestro es tu último error"


"El dibujo es casi una coreografía. El escenario es nuestra hoja de papel"
Estou desexando continuar coas sesións con Clara e María, xa vos irei contando, pero mentres tanto, déixovos estes recursos para investigar máis:

xoves, 4 de abril de 2019

Apuntamentos visuais (III)

Aínda que hai tempo que non paso pola bitácora para falar de apuntamentos visuais, seguimos niso e vou subindo os resumos que fago de charlas, eventos ou documentais ao Twitter co cancelo #apuntamentosvisuais. Mantéñome na miña preferencia polas ferramentas analóxicas, pero continúo experimentando coas dixitais, sobre todo co Sketchbook que no seu día me recomendara o compañeiro Jesús García.

 

Segue sendo gratuíto pero agora require o rexistro en Autodesk. No apartado de "Educación" indican que:

Creemos en la educación. Si es estudiante, profesor o una institución educativa, podrá obtener todo el potencial de SketchBook for Enterprise de forma gratuita durante tres años. Disponible para la mayoría de plataformas y dispositivos.
Así que durante tres anos temos esa opción. O certo é que os apuntamentos feitos en dixital ofrecen a posibilidade de editar e mellorar moito a calidade do produto final e non cómpre dominar a ferramenta de xeito avanzado para facer algo aceptable. A non ser que un/ha estea facendo "graphic recording" en directo, sempre podemos traballar nunha versión previa que logo podemos perfeccionar e enriquecer con máis tempo a posteriori.

Mellorar os apuntamentos é algo que fan (e aconsellan) a maioría dos sketchnoters, coma Rob Dimeo. En Essentially Elastic  (blog moi recomendable,  por certo) describe a súa experiencia tomando apuntamentos visuais de charlas científicas e indica a importancia de refinar as notas despois da conferencia e antes de compartilas.

Neste sentido, deixo un pequeno videotitorial cun par conselliños básicos que nos poden resultar útiles:
  • Engadir capas pode ser interesante. Descubrino por accidente, como adoita pasar nestes casos que un vai fedellando na aplicación e vendo as súas posibilidades. Aínda que aquí se explica en detalle, en definitiva o que permite é que engadamos imaxes; guías (liñas ou círculos) para escribir o noso texto; ou mesmo as sombras e detalles dos debuxos e letras sen alterar para nada a capa que contén o noso borrador orixinal. Non hai que esquecer, iso si, en que capa estamos en cada momento, e empregar a icona do candadiño para pechar as que non queremos modificar.
  • Trazar os contornos dun retrato tamén nos pode vir moi ben. Engadimos unha nova capa cunha fotografía e simplemente perfilamos os trazos básicos. 


xoves, 28 de febreiro de 2019

Idiomas y Afectividad (V): Reflexión final

Aunque de manera un poco atropellada para mí por no haber gestionado bien los tiempos, llegamos al final del MOOC "Aprendizaje de lenguas sin fronteras: multimodalidad y factores afectivos en la enseñanza de idiomas" que comenzó hace apenas un mes

Cierro esta serie de entradas con una reflexión final sobre la experiencia de aprendizaje, que valoro positivamente. En términos de carga de trabajo, el curso no ha sido demasiado exigente, pues eran tareas que estamos acostumbrados a llevar a cabo en nuestro trabajo como docentes (diseño de actividades y secuencias didácticas, generación de mapas mentales, etc). 

En lo que tiene que ver con el contenido, me ha resultado interesante en general si bien no eran ideas completamente nuevas. El único apartado que desconocía por completo es el que ahonda en la manera en que asimilamos la información según su distribución y estructura en el espacio. Lo recogí en los apuntes visuales en la entrada III. Pienso que es muy práctico y algo a tener en cuenta cuando publicamos información en nuestras redes sociales o diseñamos materiales para el aula. 

Por otro lado, creo que es mejorable la distribución del contenido, pues en los módulos IV y V hay bastante más material adicional (documentos largos además) que en los otros tres. A mí no me ha dado tiempo de leer todo y me ha dado pena, porque realmente son estudios relevantes y necesarios.

Resulta inspirador ver las propuestas de otros docentes y hacer una evaluación de las mismas, pero me parece un poco repetitivo hacer esto en todos los MOOC. No sé si sería posible hacer alguna otra tarea conjunta desde el inicio del curso, aunque fuese en parejas. Entiendo que entra un poco en contradicción con el aprendizaje autónomo y autorregulado, adaptado al ritmo individual de cada estudiante, pero me parece que se enriquecería enormemente el curso con esa dimensión colaborativa.

Termino con una cita de Javier Ávila sacada de uno de los estudios que aparece en este último módulo, y la acompaño de una imagen que no es más que un resumen visual de lo aprendido.
"El aprendizaje se conecta con la emoción cuando, durante el proceso, podemos percibir que la experiencia de aprender es rica sensorialmente e implica al alumno no sólo de cuello para arriba, sino en su dimensión cognitiva, afectiva y física".

mércores, 27 de febreiro de 2019

Idiomas y afectividad (IV): Valores culturales y comunicación

El penúltimo módulo del curso "Idiomas y afectividad" trabaja contenidos que me resultan de especial interés: el desarrollo de la competencia comunicativa a través del conocimiento de los factores sociales y culturales que determinan el uso de la lengua; la identificación de estereotipos para incitar a la reflexión y fomentar el pensamiento crítico; y el uso de vídeo para producir contenidos que atiendan a los rasgos socioculturales de la comunicación.



El primer reto de la unidad consistió en crear una playlist que en mi caso es una combinación de canciones en diferentes idiomas. El objetivo es experimentar como la música con su ritmo, cadencia y estribillo nos ayuda a memorizar, no sólo expresiones y palabras, sino también la entonación y prosodia de la lengua.


La tarea principal de esta unidad y la más compleja del MOOC nos anima a diseñar una propuesta didáctica que integre contenidos socioculturales, implique el uso de la tecnología para consultar y producir contenidos, y que saque partido de la imagen para desarrollar la alfabetización visual y aproveche al máximo la multimodalidad y multisensorialidad de los recursos digitales.

Es una propuesta que no se aleja demasiado de los objetivos generales de cualquier clase de idiomas, así que en mi caso el mayor desafío es sacar el máximo partido a las imágenes y explorar esa multimodalidad que ofrecen.

Mi unidad didáctica está dirigida a alumnado de inglés de nivel B2 o superiores (C1 o C2) y se centra en la canción como medio de protesta social

Exploramos el tema

El trabajo parte de una exploración del panorama actual (las protestas de NYC, las del 8M, etc) a través de una lluvia de ideas sobre el activismo o las razones que llevan a los ciudadanos a manifestarse o hacer boycotts pacíficos. Como punto de inicio se emplea la siguiente fotografía (propia) de una serigrafía del artista grafitero Banksy.

'Love is in the Air' (Banksy)

Como tarea complementaria, se trabaja el aspecto de la música ligada a la protesta social a través de una lectura rápida de un texto en parejas con una actividad de vacío de información. Se trata de un artículo de Time Out que recoge un listado de las 14 mejores canciones de protesta de todos los tiempos. En cada grupo cada uno de los alumnos tiene 3 o 4 canciones. Pueden comentar cuáles conocen, escucharlas en sus dispositivos móviles, debatir si ya sabían que conllevaban una protesta, e investigar qué causa apoyan (derechos civiles, el fin de una guerra, etc). 

A continuación, tras una puesta en común como clase, decidimos colectivamente un hashtag para asignarle a nuestro proyecto (por ejemplo #socialsongs  #socialchants o #songsforchange) e invitamos a los alumnos a que durante este mes vayan compartiendo en redes (Twitter, Instagram) canciones con contenido social según las descubran o vayan recordando. El objetivo es que se presten mayor atención al contenido, a la letra. Verán así que canciones como Another Day in Paradise, Big Yellow Taxi, Fast Car o On Dark Street tienen una carga crítica importante, abordando temas como la pobreza o la justicia social. Al mismo tiempo, puede que conozcan iniciativas como la de Playing for Change y se puede poner en cuestión la efectividad que este tipo de movimientos tienen en la sociedad en su conjunto.

A través de las redes se pueden ir comentando aspectos que hacen estas canciones memorables o poderosas para extraer una serie de características que todas tienen en común y compartirlas en un tablero colaborativo (tipo Genial.ly, Lino.it o Padlet).

Exploramos nuestro entorno

En la siguiente fase, los mismos grupos decidirían hacer una exploración del uso histórico de la canción como sistema de denuncia o crítica social. En Galicia hay claros ejemplos en la canción tradicional y en la cultura de transmisión oral. Luego podemos hacer un análisis de cuáles son los temas sociales que generan mayor preocupación en la actualidad en nuestra comunidad (los sintecho, la discriminación, las pensiones insuficientes, el sexismo, etc) y eligen uno de ellos que les gustaría investigar en mayor profundidad.


Creamos nuestro producto

Una vez decidido el tema, cada grupo escribe un chant o canción de protesta, sabiendo que en este caso la calidad musical no es lo importante, sino las características que habíamos analizado en la fase de exploración.

Lo presentamos

Pueden elegir cantarlas, o bien grabarlas y luego en todo caso hacer una presentación oral de esa canción y los valores que defiende o promulga. En ese caso resultarán útiles las aplicaciones para hacer presentaciones (Keynote, Genial.ly, Prezi,...) así como alguna de Teleprompter si fuese necesaria. En caso de recibir consentimiento del alumnado, podemos crear una lista de reproducción en Youtube con todas ellas o bien subirlas a las Stories de la cuenta de Instagram del centro.

Evaluamos el resultado 

La evaluación de esta actividad se lleva a cabo empleando Mentimeter para hacer una valoración anónima al alumnado-audiencia;  formular preguntas a los presentadores y por otro lado una rúbrica para evaluar el resultado de acuerdo a unos descriptores claros. La valoración a la audiencia tiene en cuenta la efectividad de la canción creada a la hora de transmitir el mensaje, despertar emociones y mover a la acción.

Hecho con Padlet
Para saber más:
  • Presentación Prezi de Juan Carlos Penagos Trujillo sobre interacciones rituales y cortesía (Goffman, Brown & Levinson).

xoves, 21 de febreiro de 2019

Idiomas y afectividad (III): Experiencias de aprendizaje multisensoriales

En el módulo 3 de este MOOC del INTEF hemos analizado la necesidad de crear experiencias de aprendizaje multisensoriales. En los materiales de estudio se hace alusión al hecho de que el aprendizaje es multimodal, e integra la lectura e interpretación de imágenes, sonidos, vídeos y metáforas, a la vez que se pone de relieve ese cruce de aprendizajes dentro y fuera del aula, en múltiples formatos y discursos (New London Group, 2000). 

La multiliteracidad que ya se avanzaba en el módulo 1 cobra mayor importancia. En este contexto donde la competencia discursiva es clave, donde el aprendizaje se construye conjuntamente y las imágenes están culturalmente ligadas (tanto a nivel visual como lingüístico), el papel del profesor pasa a ser el de agente intercultural y mediador.


Como primer reto para este módulo nos proponen crear una imagen interactiva, que he preparado con genial.ly y que nos puede servir como trigger para conocer algunos aspectos culturales básicos a la hora de preparar una estancia en este país extranjero.







El segundo reto consistía en localizar aplicaciones o herramientas para contar historias multimodales. Existen múltiples opciones como Story Generator, Storybird, MyStorybook, o incluso herramientas más globales como Canva. Aún así he utilizado Storyboard that porque me parece muy intuitivo,  ofrece una amplia variedad de fondos, personajes, poses y complementos y el resultado final queda bastante logrado. Lo único que hay que tener en cuenta es que la cuenta gratuita tiene un límite de dos storyboards por semana. 

El ejemplo que he creado se puede utilizar para iniciar una exploración de variedad lingüística de nuestro entorno (tanto dentro como fuera del aula). En el cómic se recoge la lengua materna que se usa en el ambiente familiar, alguna que pueden usar en el aula y otra que pueden llegar a utilizar al interactuar con turistas que visitan su ciudad.  Ligándolo a una actividad que presentó Terry Lamb en el reciente I Congreso Interautonómico: Lenguas e Internacionalización, podríamos pedir a nuestros alumnos que hiciesen un mapeado de las lenguas que hablan y que las asocien a diferentes partes de su cuerpo, para luego hacer un debate en el aula de la parte emocional y los factores afectivos que ligamos a los diferentes idiomas.



Made with Storyboard That

Es interesante también el banco de sonidos que nos han recomendado.

mércores, 20 de febreiro de 2019

Idiomas y afectividad (II): La imagen en el aula de segundas lenguas

El segundo módulo del MOOC "Idiomas y afectividad" se centra en la potencialidad de la imagen en el aula, sobre todo puesta en relación con la imaginación y la creatividad y haciendo especial hincapié en la necesidad de la alfabetización mediática.



Como reto se nos plantea la redacción de una propuesta didáctica o bien basándose en la alfabetización visual o en la visualización para trabajar contenidos de lengua o de cultura.

Proponemos un mini-proyecto interlingüístico para llevar a cabo entre alumnado del nivel A2 de todas las lenguas de una Escuela Oficial de Idiomas. El proyecto se titula "Los poemas que se esconden en la ciudad" y tiene como objetivo último la mejora de ACTITUDES hacia las lenguas y el incremento de la AUTOESTIMA LINGÜÍSTICA del alumnado. Constaría de las siguientes fases:

1 - Sensibilización respecto a la "poesía de lo cotidiano", de todo lo que nos rodea. Dependiendo del nivel del grupo, podemos elegir entre analizar un proyecto como 365Grateful si el grupo tiene un  nivel A2+ o bien, si es A1-A2, hacer una lluvia de ideas sobre los contenidos de las imágenes que suben los usuarios de Instagram (comida, ropa, paisajes, selfies,...), analizando qué tienen en común todas ellas.

2 - Búsqueda de imágenes con "carga poética". Pediremos al alumnado que haga una foto que refleje esa poesía de lo cotidiano que hemos debatido. Pueden hacer fotografías de elementos naturales, personas, obras de arte, ... En realidad lo que buscamos son instantáneas como las que se nos indicaban en los materiales, que cumplan los cuatro requisitos de usabilidad, familiaridad, impacto e interpretación.

3 - Recogeremos todas las fotos y las difundiremos en las redes sociales del centro (Instagram y/o Twitter). Cada alumno/a escogerá una (nunca la suya propia) y dejará en un comentario las seis palabras que le sugiere esa imagen en la lengua extranjera que esté estudiando. Para los efectos de este ejercicio he seleccionado 10 fotografías de mi archivo personal que pueden verse en la siguiente colección de Slideshare.




4 - En esta fase, cada uno escogerá una foto (ni la suya ni la que ha usado para escribir las 6 palabras) y se encargará de crear un breve poema empleando la lengua extranjera que esté estudiando y esas seis palabras que ya estaban en la foto. Puede ser que no coincidan la lengua de estudio y la lengua de las seis palabras. No pasa nada, es un poema bilingüe, contribuye al objetivo de esta actividad.

5 - En casa, con ayuda aplicaciones como Vocaroo, Anchor, Spreaker o Voicethread se grabará la declamación de los poemas, poniendo especial énfasis en la entonación y la pronunciación. Si es necesario, se ensayarán en clase con ayuda del profesor.

6 - Se hará una jornada conjunta de recitado multilingüe de los poemas en un contexto informal (por ejemplo en la biblioteca o la cafetería del centro educativo) mientras se proyectan las imágenes  que han servido de base e inspiración para la escritura creativa.  Concluiremos con una reflexión  conjunta sobre lo que hemos comprendido en otras lenguas, qué palabras hemos comprendido, cómo hemos percibido la sonoridad de los diferentes idiomas, etc.

7 - Dependiendo del éxito de la actividad podemos continuar lanzando retos de escritura creativa semanales a través de imágenes en las redes sociales. Seleccionaríamos tipologías de texto diferentes, por ejemplo una frase para un graffiti, el diálogo entre dos personajes o una noticia.

Iremos evaluando cada una de las micro-actividades en base a indicadores de logro a lo largo de todo el proceso y en cada una de las etapas mediante rúbricas o listas de cotejo que pueden ser empleadas por el profesor y/o los compañeros. Con este pequeño proyecto estamos trabajando los siguientes descriptores del nivel A2 del MCERL:

Written production
I can write a series of simple phrases and sentences linked with simple connectors like "and", "but" and "because"

Goal-oriented cooperation
Can understand enough to manage simple, routine tasks without undue effort, asking very simply for repetition when he/she does not understand.
Can discuss what to do next, making and responding to suggestions, asking for and giving directions.
Can indicate when he/she is following and can be made to understand what is necessary, if the speaker takes the trouble.
Can communicate in simple and routine tasks using simple phrases to ask for and provide things

Information exchange
Can ask for and give directions referring to a visual
Can ask for and provide information

Addressing audiences
Can give a short, rehearsed presentation on a topic pertinent to his everyday life, briefly give reasons and explanations for opinions, plans and actions.
Can cope with a limited number of straightforward follow up questions


Identifying cues and inferring
Can use an idea of the overall meaning of short texts and utterances on everyday topics of a concrete type to derive the probable meaning of unknown words from the context.

Compensating
Can use an inadequate word from his repertoire and use gesture to clarify what he/she wants to say.

xoves, 14 de febreiro de 2019

Idiomas y afectividad (I): Aprendizaje sin costuras

Comienzo una nueva experiencia de aprendizaje a través del MOOC diseñado y ofrecido por el INTEF titulado "Aprendizaje de lenguas sin fronteras: multimodalidad y factores afectivos en la enseñanza de idiomas", un curso que tiene como objetivo "el aprovechamiento de los recursos digitales y la atención a los factores afectivos".

En la primera unidad los contenidos se centran en el aprendizaje sin costuras (seamless learning), una noción que enfatiza la conexión entre diferentes tipos de contextos de aprendizaje (formal-informal; individual-social; en entornos físicos y digitales)  con una dimensión ubicua derivada en gran parte del uso de tecnologías móviles. 

Los materiales de esta unidad evidencian la necesidad de una planificación del uso de la tecnología y del aprovechamiento de las posibilidades que ofrece el espacio y la reconfiguración de roles del profesor y el alumno que todo esto implica. Esta planificación se pone en relación directa con la competencia digital docente y la necesidad de concretarla en estrategias y actuaciones que desarrollen la autonomía y la identidad del alumnado.

Por último, recojo de forma visual los aspectos que más me llamaron la atención, en particular el marco que proveen Wong & Looi (2012) que identifica 10 características que distinguen el aprendizaje sin costuras. ¿Lo más interesante de este marco? La relevancia que tiene para el aprendizaje permanente: si somos capaces de identificar las oportunidades de aprendizaje y las posibilidades que ofrecen, podemos construir sobre esas experiencias y aprovecharlas plenamente. 



Para saber más:

Quinn, C. N. Designing mLearning: Tapping into the Mobile Revolution for Organizational Performance. San Francisco: Pfeiffer, 2011.

Wong, L. H. and C. K. Looi. “Enculturing Self-Directed Seamless Learners: Towards a Facilitated Seamless Learning Process Framework Mediated by Mobile Technology.” WMUTE 2012: Seventh IEEE International Conference on Wireless, Mobile and Ubiquitous Technology in Education. 2012.



luns, 5 de novembro de 2018

Creatividad (XII): All-in

"Cuando creíamos que teníamos todas las respuestas, 
de pronto, cambiaron todas las preguntas"

Mario Benedetti

La vida es esa crupier azarosa que baraja las cartas, las camufla, desordena e incluso las hace desaparecer ante tus ojos en traviesos trompe l'oeil, dejándote sin plan de acción y sin ases en la manga.

Llegamos casi al final de #CREA_INTEF y la jugada de inicio ha marcado el resto de la partida. Éste ha sido un ejercicio matemático y también uno de información incompleta. Comenzamos con una selección de manos y fuimos entrando en el bote intentando ganar.

Mal hecho porque esa primera mano de inicio sólo era una pieza del puzzle. La posición en la mesa, y las decisiones de los demás jugadores eran cruciales. Calcular las probabilidades del bote y reconocer bluffs también, así como controlar las emociones y el tilt para no entrar en callejones sin salida.

El póker es un juego intelectual y de aventura, al igual que lo es el ejercicio de la creatividad, el pensamiento de diseño y el aprendizaje basado en retos. Hemos partido de un problema, una mano de cartas que nos vienen dadas (el contexto de nuestro centro, nuestra aula) y hemos intentado trazar una estrategia dedicándole tiempo y esfuerzo. La partida es juego - divierte y entretiene.

En este módulo 3 trabajamos con el tema del prototipado. La primera tarea, en equipo, consistía en elaborar un prototipo bruto en el que formulamos las características básicas de ese modelo, en nuestro caso, el CompeTIC Day:
  • Un día sin división en asignaturas ni tiempos habituales, sino más bien autogestionado por el alumnado y guiado por el profesorado.
  • El trabajo se estructura en torno a retos.
  • Se coopera en equipos.
  • El espacio está organizado en estaciones de trabajo con recursos variados.
Elaboré este pequeño boceto para tener claras las fases:


Luego trabajamos en un documento compartido para ir recogiendo las aportaciones del equipo, y paralelamente íbamos gestionando el trabajo a través del foro de la tarea. Además de esta ficha, Diego García, nuestro tutor, nos sugirió hacer algo más concreto que pudiese servir al alumnado y profesorado, en particular, un tríptico, que elaboramos entre las 5 empleando la web de Canva. Esta herramienta de diseño, además de tener muchísimas plantillas con un aspecto casi "profesional", nos permite invitar a otros usuarios para que editen el diseño de forma conjunta, y nos da la opción de incrustarlo en el blog, como podéis ver a continuación.



CompeTIC Day_Tríptico de Diana Pastoriza

Por si fuera poco, Rosa Domínguez recogió el reto que nos lanzó Blanca Cañamero y empleó ToonDoo una herramienta gratuita de creación de comics online para crear un resumen de la idea que quedó muy profesional.


Mis compañeras compartieron también sus entradas en el blog que podéis ver aquí:


Por otro lado, la charla Crea (#charlasCrea) del pasado lunes 29 de octubre giró en torno a la creatividadAntes de la propia charla, se nos compartieron varios recursos para ir leyendo. Me gustó esta entrevista de Tomás Val a José Antonio Marina de la que me quedo con los siguientes subrayados: 
"fomentar el aprendizaje de la creatividad como parte de la educación del talento. Podemos y debemos aprender a crear"

"la creatividad es un hábito y que hay que aprenderlo, por eso es tan importante en la educación fomentar ese hábito"

"Los niños tienen que aprender a resolver problemas algorítmicos, pero también problemas heurísticos que, inevitablemente, requieren de la creatividad" 
"Entonces, ¿qué les enseñamos? Enseñémosles lo que sabemos, pero también procuremos que estén en buenas condiciones para enfrentarse a los retos que les llegarán" 
"La idea de que los grandes creadores son tipos solitarios procede de que antes casi todos eran autodidactas. Y lo fueron porque no existían los elementos didácticos necesarios"

"La inteligencia ejecutiva organiza a la inteligencia cognitiva, por un lado, y a la emocional por otro. Lo que antes llamábamos la voluntad. No sabemos cómo generamos las ideas, pero sí sabemos cómo educar a una parte de nuestra inteligencia para que tenga buenas ideas"

"La creatividad no se refiere solamente a tener muchas ideas, sino a ser capaz de evaluarlas correctamente para que estas contengan novedades valiosas"
En la charla se debatieron varias cuestiones, entre ellas las siguientes:

¿Se puede enseñar la creatividad?


No sé. Mi impresión es que podemos dar herramientas para poner en marcha la imaginación y activar la creatividad. Podemos enseñar hábitos, comportamientos y estrategias. Podemos crear y mantener un ambiente propicio. ¿Pero enseñarla directamente? Mmmm, tengo mis dudas. 

Incluso dando las herramientas y entrenando los procesos no necesariamente se van a generar soluciones creativas. Como máximo se aumentará el potencial creativo. Pensaba en los inventores, en los creadores que han hecho grandes aportaciones a la historia. Son casi siempre maestros de una disciplina y bastante buenos en una o dos más. Son excelentes usuarios de las herramientas, los materiales y los problemas de su ámbito. Buscan el reto, el desafío. Se arriesgan a buscar la intersección con otras disciplinas, salen de su zona de confort para desarrollar una solución innovadora.

¿Se puede/debe evaluar la creatividad?

Formulé esta pregunta pensando en los Torrance Tests of Creative Thinking, que fueron populares en los años 90 en los EEUU para evaluar la creatividad y el pensamiento divergente. Se consideraron una pérdida de recursos y una herramienta poco válida y efectiva. Yendo más allá de la evaluación, ¿se puede medir la creatividad? Pues de nuevo, ni hay acuerdo ni parece muy viable.

En fin... que en la temática de este curso,  me siento como en el póker. Fácil de aprender pero complicado de dominar, y eso que apenas he comenzado a arañar la superficie de lo que implica el pensamiento de diseño o el trabajo creativo en el aula.

Recursos:
  • Artículo de Gremyo que formula 10 principios esenciales para crear prototipos
  • Vídeo sobre SCAMPER

domingo, 28 de outubro de 2018

Apuntamentos visuais (III)

Sigo investigando un pouquiño sobre os apuntamentos visuais e aquí vos comparto as descubertas. 

Por exemplo, este artigo que dá 6 maneiras para pensar coma un viñetista. Ben é certo que os contidos están moi dirixidos ao mundo da empresa, pero tamén se poden extrapolar ao noso ámbito, o educativo:

  1. Un gran contido contén unha gran verdade. Tentar resumir o que queremos comunicar nunha soa frase.
  2.  A verdade é simple. O único antídoto contra a complexidade é a simplicidade. 
  3. Pensa de forma visual. Escollamos grandes apoios visuais (infografías, viñetas, imaxes) que conten unha historia.
  4.  Busca emocionar. As emocións -non os pensamentos- son os que nos moven a actuar.
  5. Céntrate no teu destinatario, que o teu receptor se vexa reflexado na mensaxe.
  6.  Deixa ver a túa voz. Sé humano e que se transparente a túa personalidade.
O segundo achado foi un blog precioso que xa non se actualiza (desde 2012) pero que ten moreas de ideas e referencias a ilustradores e diseñadores gráficos incribles. Trátase de The art of visual thinking, o blog de Michael Fink e Pam Barby, profesores no Pennsylvania College of Art & Design e Lebanon Valley College. O blog creouse para os estudantes de Communication Arts co fin de proverlles información e inspiración.

Está interesante tamén o seguinte vídeo sobre visual thinking:


Por último, o libro The Idea Shapers: the power of putting your thinking into your own hands (2016) que ten moi boa pinta. Un extracto:
"Within the making of a drawing are countless choices. A power of drawing is in the choices that make a physical drawing. When you use any of the Idea Shapers, you are making physical objects. A drawing. A stack of cards. A giant map. A tiny icon. In your object-making you make a multitude of choices: which pen to use, which color, what surface to draw on, what to draw.
When deciding what to draw you will also make many decisions about your content: Does this idea belong in this drawing? How do I phrase it? Is there an image that supports it? What is the placement? Size? Style? Color? How does this one piece relate to the other pieces I've already established on the page?"

xoves, 4 de outubro de 2018

Creatividad (VI): Siempre y cuando llegue a algún sitio


"Would you tell me, please, which way I ought to go from here? 
The Cheshire Cat: That depends a good deal on where you want to get to. 
Alice: I don't much care
The Cheshire Cat: Then it doesn't much matter which way you go
Alice: ... so long as I get somewhere
The Cheshire Cat: Oh, you're sure to do that, if only you walk long enough..."



Al inicio de este módulo 2 y después de las tareas del anterior módulo me doy cuenta de que he perdido la perspectiva de la fases del pensamiento de diseño y a estas alturas no me acuerdo muy bien de dónde estamos. Recapitulo, vuelvo sobre los apuntes y veo que hemos abordado los estadios iniciales  del pensamiento de diseño (observación, investigación, mapa de empatía y definición), aunque sea de manera muy somera.

Ahora nos toca ahondar en la definición y la interpretación mediante la reformulación, que es el título de este segundo bloque. De nuevo vamos a trabajar con procesos de divergencia a partir del reto inicial para luego converger. Me apropio de esta imagen del curso porque me encanta como resumen del paso de lo estratégico a lo táctico, de lo amplio a lo específico. Me recuerdo también la necesidad, en esta fase, de aplazar el juicio dejar fluir las ideas con libertad, a lo loco. 

Fuente de la imagen: http://blog.inteligenciacreativa.com/
Por último, explorando los materiales que se nos proveen para profundizar un poco más y conocer experiencias educativas, me ha gustado la vídeo-entrevista de Amalio Rey de la que me llevo estas tres citas sobre aspectos que me parecen dignos de reflexión:
 "Los expertos tienen cosas que contar, pero las multitudes tienen conocimiento vivencial de su realidad que tiene que estar dentro de la coctelera que te va a llevar a la solución" 

"Si estamos intentando innovar en el sistema educativo hay que escuchar a la gente que va a tener que implementar ese proyecto innovador (...) para que haya sentido de pertenencia, empoderamiento y responsabilidad"
"No podemos construir procesos de evaluación basados sobre la lógica industrial y competitiva, que buscan la validación y la certificación, pero si hablamos de competencias, está claro que son transversales y exigen que la gente se implique, aprenda haciendo y construya su propio modelo de evaluación" 
Me ha sorprendido ver este otro vídeo entre los recursos. La verdad, cuando ha empezado me he quedado a cuadros y me ha hecho reflexionar sobre el tipo de materiales que escogemos para el aula y también para los cursos de formación. No dudo de la profesionalidad de Alfredo Hernando, pero sí desconfío de la mezcla de churras con merinas.

Por último dejo un resumen a mi manera y una pequeña biblioteca de contenidos para tener a mano.


Para guardar: