SBLENDID: Primeira mobilidade (curso impartido por NILE)

O 26 de xullo de 2019 os equipos directivos das EOI de Galicia recibiron un correo cunha proposta inicial na liña dun proxecto Erasmus Plus KA104 conxunto entre todas as EOI galegas e o CAFI ao fío da aprendizaxe mixta (blended learning). Os obxectivos eran conformar unha comunidade de aprendizaxe para acordarmos a tipoloxía de cursos, a dinamización dos mesmos, e a integración coa parte presencial.

A partires de setembro comezamos a traballar entre todas na redacción do proxecto SBLENDID (“Escuelas que usan el aprendizaje mixto para dialogar sobre pedagogías interrelacionadas”)  e resultou aprobado cunha excelente valoración (primeiro lugar a nivel nacional). Pouco imaxinábamos a relevancia que ía tomar dado o interese nesta modalidade de ensino como resultado da pandemia da Covid-19 (febreiro 2020) e tamén da súa actual implementación en catro Escolas Oficiais de Idiomas galegas durante o presente curso 2020-21.

Os proxectos Erasmus+ están a ser reformulados como consecuencia das restricións da mobilidade. Non é posible, de momento, ir ao estranxeiro facermos cursos estruturados ou mobilidades de observación de centros educativos. Porén, si podemos facer cursos en "mobilidades virtuais" e, no noso caso, somos afortunados polas capacidades do CAFI como entidade de formación para poder levarmos a cabo outras actividades, como a formación en formato aberto a través de webinarios.

A primeira mobilidade que fixemos, organizada e acordada con compañeiras da EOI de Murcia, EOI de Alcalá e EOI de Pamplona foi impartida por Russell Stannard, de NILE. Tivo lugar no mes de decembro (5 días, do 14 ao 18), e nela participamos nove docentes galegas. Centrouse en aspectos avanzados da integración de contidos presenciais e traballo na Rede. Este curso equilibrou os aspectos do ensino semipresencial e proporcionou a oportunidade de elaborar prototipos e recibir feedback e avaliación dos mesmos. 

No marco do proxecto e tamén por suposto continuando despois da súa finalización, proxectouse a formación en cascada. Enténdese que o obxectivo último vai máis aló de capacitar ao grupo de docentes que participamos no mesmo, tentando tamén transmitir o aprendido, creando unha rede de profesionais competentes no ensino mixto que poidan formar a outro profesorado non só de EOI senón doutros niveis e ámbitos educativos. 

 

No CAFI a (in)formación aos/ás compañeiros/as faise a través dun informe compartido na Intranet, que ten unha visibilidade máis reducida, daquela co fin de aumentar o eco do aprendido, comparto unha síntese facendo uso desta bitácora persoal.

O programa detallado das actividades que realizamos nesas datas foi o seguinte:

Ensino semipresencial e online de linguas

Obxectivos do curso

• Entender os modelos de ensino semipresencial
• Entender os elementos clave para que o ensino semipresencial sexa efectivo
• Entender as tecnoloxías principais que se empregan para impartir un curso online ou en semipresencial
• Usar de maneira efectiva esas tecnoloxías e encaixalas no deseño global dun curso
• Experimentar e ter un bo entendemento de maneiras alternativas de avaliar na Rede.

Estrutura do curso

O curso organizouse do seguinte xeito:

9-11.30 am	Clase online con Russell en base aos contidos indicados máis abaixo
11.30 -3.00 pm	Traballo en grupo e individual en base á tarefa que marcou o titor
3-4. pm	Reunión de novo con todo o grupo para revisar as actividades feitas
Lecturas	Cada día tivemos tamén unha serie de lecturas conectadas coa temática que cumpría abordar fóra deste horario

Sesións diarias

Día	Temática
1	Aprendizaxe semipresencial, híbrida e online. Diferenzas
2	Elementos de deseño para crear un espazo virtual motivador
3	Creación de vídeos educativos para fomentar a participación e manter a motivación
4	Avaliación formativa
5	Autonomía da aprendizaxe
Completar o portafolio  de aprendizaxe	Déronse 3 días a maiores para completar o portafolio de aprendizaxe

Avaliación

En cada sesión houbo que facer entregas en dixital dos exercicios asignados que foron recollidos nun e-portafolio de aprendizaxe.

Relator

Russell Stannard é o fundador de www.teachertrainingvideos.com e profesor asociado de NILE onde imparte cursos de Máster e de aula invertida. Foi o gañador de dous premios: O British Council ELTons Technology Award e o Times Higher Outstanding Technology Award.

O traballo desempeñado durante o curso así como o compendio de aprendizaxes quedaron recollidos no portafolios. Nel incluín os contidos de cada día, as reflexións realizadas ao fío das mesmas, así como ligazóns a aplicacións, ferramentas, lecturas e vídeos de interese. Tamén se referencian os portafolios das demais persoas participantes no curso (15 docentes en total).

 

Co cancelo #CAFI_SBLENDID poden  visualizarse os recursos e experiencias que imos compartindo, e tamén deixo aquí varias referencias de interese:

 

• Have fun with English, blog de Paula Gómez, docente na EOI de Pontevedra
• Ligazón da conversa ao fío do ensino mixto iniciada por Paula Gómez e María Fernández, docentes e equipo directivo da EOI de Pontevedra
• Learner First Diary, blog de Anabel Fernández, docente na EOI da Coruña 
• Aprendizaxe mixta en EOI, blog da EOI de Pontevedra
  

 

 

I Congreso de Educación de Persoas Adultas

O día 23 de xaneiro tivo lugar o Primeiro congreso estatal de educación de persoas adultas: Conquistando espazos para a aprendizaxe ao longo da vida. Foi organizado por @fadultos, que se definen como un grupo de amigos unidos polo interese en visibilizar e prestixiar a Educación de Persoas Adultas: 

• Maximiliano Alcañiz
• Josep Miquel Arroyo
• Ramón Paraíso
• Diego Redondo

O programa foi moi completo e pódese acceder ás gravacións das intervencións e ás presentacións nesta ligazón, porén deixo aquí algúns dos aspectos que considerei relevantes.

Algunhas novidades introducidas pola LOMLOE Lei Orgánica 3/2020, de 29 de decembro, mencionadas por Alejandro Tiana Ferrer, nomeadamente:

• A autonomía dos centros educativos;
• O énfase na aprendizaxe ao longo da vida;
• O artigo 67.1. Asimismo, las administraciones educativas podrán autorizar excepcionalmente el acceso a estas enseñanzas a los y las mayores de dieciséis años, en los que concurran circunstancias que les impidan acudir a centros educativos ordinarios y que estén debidamente acreditadas y reguladas, y a quienes no hubieran estado escolarizados en el sistema educativo español
• O artigo 60.3. Las Administraciones educativas podrán integrar en las escuelas oficiales de idiomas las enseñanzas de idiomas a distancia.

Joan Padrós Rodríguez e Azucena Badenes Negre exploraron algúns aspectos das novas tecnoloxías en relación ao benestar emocional do alumnado adulto. 

• Púxose sobre a mesa a dicotomía estrés/motivación darredor do emprego das TIC (experiencias extrínsecas e intrínsecas, competencia dixital variable entre o alumnado, diferentes niveis de tolerancia á frustración, etc).
• A fenda dixital (e de xénero) e o chamado "analfabetismo de dispositivo" como puntos de choque coa suposta transversalidade que cómpre darlle á tecnoloxía.

É obvio, entón, que cómpre abordarmos con urxencia a tarefa colectiva de ofertar unha formación personalizada, flexible e diversa que camiñe cara a meta de dotar ao noso alumnado de estratexias que conduzan á autonomía e ao aproveitamento das TIC.

Ao fío de metodoloxías que transforman vidas e espazos, Emilio Plazas Cuevas,  Patricia Martínez Cano e Maribel Casado Gómez presentaron proxectos dos seus centros nos que destacaron a incorporación de estratexias da aula invertida e de ludificación así como o emprego de radio e redes sociais. Encantoume o proxecto "En abril, historias mil" no que colaboraron alumnas e docentes do módulo de mulleres do centro penitenciario e alumnado e profesorado do ámbito de comunicación de Educación Secundaria para Persoas Adultas do Plan Prometeo. Crearon un dossier dixital no que recompilaron os relatos autobiográficos das alumnas internas posteriormente transcritas e estruturadas polo alumnado de Prometeo nivel II.

No apartado de experiencias, non puiden aínda visualizalas todas ao coincidiren no tempo e tamén coa nosa propia intervención, porén destaco outro dos proxectos do CEPA Abril, centrado en evitar o abandono das persoas inmigrantes proporcionando material para facilitar a súa integración; así como o do CEPA Villaverde, focalizado nos dereitos humanos.

A xornada da tarde mantivo cativa a atención cunha panoplia de experiencias de aprendizaxe formal e non formal, con intervencións de Francisco Javier Aribau, Francisco Ascón, Adriana Sabaté e Carolina García. Coñecemos El Tranvía, a Universidade Sénior da Coruña, La Troca,  e Weesuwul 2020. 

E por último, a charla de clausura de Fernando Trujillo instounos a ir alén da aprendizaxe do alumnado, pensando non só na súa experiencia senón no seu benestar integral. Reivindicou máis investigación na Educación de Persoas Adultas (grazas a chiar sobre este aspecto descubrín a Margarita Gutiérrez e a Arnau Esteban). Ademais, puxo en evidencia a necesidade de investimento focalizado nas persoas desfavorecidas e tamén no financiamento destinado á redución de barreiras, así como a unha estratexia nacional para que os/as educandos/as teñan acceso ás TIC.

Moito se falou do impacto do congreso nas redes sociais, ao converter o cancelo #congresoEPA en trending topic,  pero convidóusenos a ver máis aló dun só evento de formación e centrarnos na constitución dunha #comunidadEPA. Sendo como son profesora de Escolas Oficiais de Idiomas, a invitación paréceme moi necesaria na dirección de crear sinerxias e redes de colaboración con centros de educación de adultos e alegroume moito ver a moitas outras compañeiras seguindo o congreso e comentándoo nas redes sociais.

Quédanos agora ir traballando de cara ao II Congreso de Educación de Persoas Adultas. E niso estamos!

La escuela, lo primero. Unha proposta da Fundación Cotec

Aló polo mes de outubro vin en redes sociais un convite para participar en La escuela, lo primero. Un convite que se presentaba como un proyecto de innovación impulsado por la Fundación Cotec cuyo objetivo es ofrecer a la Administración, centros educativos, personal docente, y otras instituciones, las herramientas necesarias para afrontar los desafíos a los que se enfrenta el sistema educativo, los diferentes escenarios y situaciones – presenciales y a distancia – derivados de la pandemia de la Covid-19.

Para quen non coñeza a Fundación Cotec, trátase dunha organización privada,  do ámbito empresarial. Desde hai uns 5 anos, aparte da innovación tecnolóxica explora tamén outros eidos de cambio, entre eles o educativo. Así que me anotei a esta proposta que convidaba a seleccionar o reto que che gustaría abordar.

Escollín un que me interesaba especialmente despois de ter participado en varios procesos de creación e colaboración virtual que funcionaron de maneira máis ou menos fluída, pero que en todo caso tiveron os seus buracos. O reto#1: Como traballar en comunidade en tempos de crise? propúñase explorar a xeración dun proceso de construción de comunidade educativa nunha situación excepcional como a actual, para fortalecer os lazos e a participación dos diferentes axentes involucrados.

Despois de varios correos que explicaban este laboratorio de innovación e concretaban o calendario e as dúas ferramentas de traballo, desde o 19 de novembro ata o 10 de decembro estiven traballando en 8 sesións cun grupo de 3 persoas máis (unha das persoas non puido participar, por iso quedamos 4 no lugar de 5). O grupo 1 éramos (somos): 

• Eva Nicasio Jaramilla, profesora de ESO e Bacharelato no IES Lola Flores (Jerez de la Frontera), 
• Sergio García Díaz, profesor de Primaria en CC. Nuestra Señora de la Consolación (Villacañas)
• Emilia Formali, directora na Escola Montserratina (Viladecans).

O proceso foi unha verdadeira gozada desde o día 1. Por iso me interesa debullar o que para min foron factores de éxito:

1. Un bo grupo de traballo formado por coidadores/as do proxecto, mentores/as e facilitadores/as. 
2. Unha estrutura detallada das sesións con tempos e indicacións moi claras.
3. Equipos de profesorado variados, de contextos e formacións diferentes e complementarias.
4. Ferramentas TIC de uso intuitivo que permitiron o desenvolvemento do traballo sen estorbalo.
5. Unha conxunción equilibrada entre a andamiaxe provista e o exercicio da creatividade dos grupos.
6. A asignación de roles claros a cada participante e o labor de facilitación "na sombra" para axudar aos equipos cando ocasionalmente nos bloqueábamos.

Foi moi enriquecedor ir vivindo a experiencia de formación do grupo e de concreción da proposta, que se desenvolveu con moita fluidez e sen ningún tipo de conflito: Cedeuse cando fixo falla, cubriuse a ausencia dalgunha persoa cando non puido asistir a unha sesión; e complementámonos moi ben nas habilidades que cada un/ha temos.

Alén disto, tivemos a sorte de chegar á nosa idea (o subreto) desde a segunda sesión de maneira moi clara, orientándoa cara a creación dun proxecto ludificado no que se puidesen ir engadindo paulatinamente diferentes axentes da comunidade educativa. Non foi así en todos os casos, pois na xornada onde presentamos as propostas para recibir feedback dos demais grupos, comparando co que se presentou na sesión final, percibíronse cambios e adaptacións. Imaxino que quizais o seu traballo tivo que ser máis acelerado en tanto tiveron menos tempo para concretar a proposta ao ter que reformulala.

Máis alá do pequeno e gran grupo de xente que interactuamos, e da calidade das propostas, o modelo gustoume moito polo propio proceso en si e a maneira de xestionalo, así que comezamos a pensar en posibilidades de cruce con outras actividades que tiñamos propostas no Departamento de Formación, Innovación e Internacionalización desde o mes de outubro. 

Debo a La escuela, lo primero, unha experiencia moi motivadora a dous niveis: como alumna, permitíndome unha experiencia de traballo en grupo cun grupo de profesionais comprometidos e inspiradores; e como profesional, pola posibilidade de experimentar un proceso eficiente de colaboración virtual.

Moitas grazas, Emi, Eva e Sergio, así como ás facilitadoras (Ana, Paloma, Loly), a Iria, a nosa mentora, e a Alfredo pola actitude positiva e de vontade de cohesión grupal.

Reflexiones en torno a la creatividad: Hangout #CREA_INTEF

El pasado jueves 24 de octubre fui invitada a participar en un hangout en directo del curso "Creatividad, diseño y aprendizaje mediante retos", del que podéis leer varias entradas en el blog. Comenté en su momento que me pareció un  curso de calidad e interesante y de hecho lo he recomendado a varios compañeros. A nivel personal, me ha seguido aportando una vez terminado al seguir al equipo pedagógico en redes sociales a través del hashtag #CREA_INTEF, ya que a menudo comparten lecturas y recursos de interés que me gusta ojear.

Así que esta nueva oportunidad de extender el aprendizaje a través de una conversación de poco más de una hora con mis tutores del curso,  Blanca Cañamero, Azahara García y Luis López Cano fue un verdadero placer.

Aquí dejo el vídeo en esta bitácora de aprendizaje, así como el un pequeño resumen visual del debate. Reitero las gracias al equipo por la invitación y la oportunidad, ¡ha sido un placer!

Ideas para traballar arredor da figura de Antón Fraguas

Gustoume moito a iniciativa de Lorna Levack de pedir ao universo Twitter que lle dese ideas de actividades para facer en torno a Shakespeare con motivo do día do libro. Combinou todas as propostas nunha imaxe que podedes ver neste chío.

A raíz desa idea, adaptei a imaxe levándoa ao noso contexto e ao vindeiro Día das Letras Galegas, que está adicado a Antón Fraguas. Oxalá vos sirva de inspiración!

Xornada de EDUlingüe

O pasado sábado 4 de maio tivo lugar a Xornada EDUlingüe+. Experiencias en linguas estranxeiras. O programa foi moi completo, abarcando relatorios, experiencias e comunicacións centrados en diferentes dimensións da lingua e achegamentos didácticos ao seu ensino.

A sesión da mañá abriuse, despois da inauguración polas autoridades, cunha versión do Ne me quitte pas de Jacques Brel a cargo de dous novos talentos (non dei anotado os seus nomes), marcando o carácter multilingüe da xornada.

Phil Ball,  referente no achegamento CLIL/AICLE guiounos polo proceso de mestura no que debe entrar calquera docente, case a modo de DJ, para equilibrar contidos lingüísticos, conceptuais e procedimentais. 

Na seguinte franxa horaria había tres opcións. Algúns de nós escoitamos a Robin Walker, de quen vos falara xa nesta anterior entrada a raíz dun curso del ao que asistín. Robin fixo un repaso rápido por todas as fases do traballo por proxectos, así como un resumo dos seus beneficios para o alumnado.

A última sesión da mañá foi moi motivadora, pois consistiu nunha mesa redonda moderada por Noemí Álvarez na que participaron Álex, Andrea, Óscar e Alberto, catro antigos alumnos de seccións bilingües ou centros plurilingües. É certamente inspirador escoitar de boca do propio alumnado os aspectos que lle atraen das materias que se ensinan noutra lingua e ver a proxección de futuro que lles ofrecen. 

A tarde dividiuse en diferentes obradoiros e unha plenaria. No meu caso, fun a un sobre recursos CLIL para primaria, impartido por Lola R. Garay,  que presentou sobre todo rutinas e xeitos de facer andamiaxe lingüística. O segundo obradoiro estivo a cargo de Pablo Reboleiro e nel levamos a cabo diferentes dinámicas que nos recordaron como contribúe o teatro a experimentar coa lingua/linguaxe (ton de voz, linguaxe corporal, postura, etc) , a estimular a creatividade, e a mellorar o ambiente da clase.

Constantine Ioannou convidounos a reflexionar na súa conferencia sobre o peso da lingua, a necesidade de integrar as destrezas e escalonar o ensino do vocabulario e as tarefas en termos de complexidade (Bloom). 

Como broche final, David Ruiz, que xa me gustara en Valladolid no congreso de linguas e internacionalización, levou a cabo unha actividade ludificada na que nos implicou a todos os asistentes para resumir as conclusións da xornada.

A maiores, foi un verdadeiro luxo poder ter a Pedro Cifuentes facendo a facilitación gráfica da xornada. É un artista e dá gusto poder contar con ese acompañamento visual extra. 

Pola miña parte, deixo tamén aquí a síntese do que me levo no peto desta experiencia de aprendizaxe.

Pensamento visual (I)

Estou a facer un curso presencial que é un soño feito realidade: S1801076 - Pensamento visual (visual thinking) como estratexia de aprendizaxe. Consta de 15 horas presenciais -divididas en 5 sesións intensas de 3 horas ou 3 e media cada unha- e 5 horas de traballo na Rede.

Digo que é un soño feito realidade porque me interesa moito a temática, ando a explorala desde hai pouco máis dun ano (algo contei por aquí) e aparte do que se me vai ocorrendo para levar á aula, encántame a nivel persoal e gozo deste xeito de tomar apuntamentos nos cadernos que sempre me acompañan. Alén disto, as persoas relatoras son un engado, porque as tres, Garbiñe Larralde, Clara Cordero e María Pereiro son referentes para min e aprendo moito delas polo que van compartindo nas redes (tanto dos recursos como do seu xeito de facer os mapas visuais).

As dúas primeiras sesións con Garbiñe Larralde estiveron moi ben estruturadas e gustoume moito a maneira en que traballamos. Organizounas de tal xeito que na primeira parte facía un pequeno quecemento / introdución aos aspectos a tratar; logo aprendemos facendo, experimentando (ben en grupos, ben individualmente) e por último convidounos a facer un exercicio de metacognición incitando á reflexión.

Obviamente, unha cousa é vivenciar a sesión, experimentar o traballo en grupo e interactuar cos compañeiros, e outra deixar constancia desa aprendizaxe por escrito, pero de seguido tento recoller aqueles aspectos que a min me resultaron de especial utilidade.

• Indo ás orixes do pensamento visual, foi moi interesante o repaso histórico retrocedendo á cova de Armintxe, á columna de Trajano, ás vidreiras góticas, ou os cadernos de Da Vinci; así coma a exploración do cruce con outras disciplinas como o cine (storyboards), a literatura (cómic) ou a arte (graffiti). En España, Garbiñe comentounos que No me cuentes historias... ¡dibújamelas! foi un proxecto pioneiro o dela e de Ramón Besonías. 
• Gustoume o énfase que Garbiñe puxo na definición do pensamento visual a través do que NON é:
• "Non é unha metodoloxía, é unha ferramenta"
• "Non é arte"
• "Non é tampouco traducir cada palabra nun debuxiño"
• Foi moi gratificante desconectar de Dona Renacemento e esa obsesión con facer todo perfecto e colocarnos en "modo avión", debuxando ao revés, podendo calcar, copiar e tunear. De feito, non nos fixo nin a primeira apreciación ao respecto da calidade ou comprensibilidade dos nosos "debuxos".
• Traballamos a organización, o equilibrio entre texto e imaxe, a capacidade de síntese e a poética. Todas as tarefas ían encamiñadas a unha mellora e perfeccionamento de prototipos sucesivos que fomos facendo nun proceso pautado de pensamento de deseño (design thinking). O traballo foi maiormente autónomo da persoa ou do grupo, con Garbiñe guiándonos ou reconducindo cando compría e tamén recordándonos que "Si tu primer prototipo no te da vergüenza, es que has trabajado demasiado en él".
• A avaliación  foi constante, ben a través de dianas ou  de reflexións individuais ou conxuntas, implícitas (Logramos recoller as ideas principais? Hai equilibirio entre imaxe e texto? Faise un uso variado e equilibrado dos elementos? Seguen unha dirección lóxica?) ou explícitas (Dámonos conta de que a avaliación é un exercicio de poder? Se aprendemos do erro, por que temos tanto medo a equivocarnos? Temos clara a diferencia entre avaliar e calificar?). 
• Encántame a humildade de Garbiñe, unha profesional que nos ensina a apreciar o proceso, o feito de que estamos en continuo crecemento, que todo é mellorable, pero tamén hai que saber parar e dar un traballo por pechado.

"Tu mejor maestro es tu último error"

(Ralph Nader)

"El dibujo es casi una coreografía. El escenario es nuestra hoja de papel"

(Garbiñe Larralde)

Estou desexando continuar coas sesións con Clara e María, xa vos irei contando, pero mentres tanto, déixovos estes recursos para investigar máis:

• A páxina web de Garbiñe na que xenerosamente fai dispoñibles recursos descargables (barallas, prácticas dos elementos, contedores, etc): Dibujar para aprender. Visual thinking en educación 
• Mónica López,  enfermeira que usa o pensamento visual dentro do ámbito da medicina; e Mónica Lalanda, médico, bioeticista e ilustradora que recibiu un premio por Sibyl hace un viaje muy especial, no que conta a historia dun marciano que sufre de asma e viaxa á terra en busca de axuda.
• O libro La evaluación como aprendizaje, de Miguel Ángel Santos Guerra.
• Draw My Life, unha ferramenta para facer unha biografía visual.